Tản mạn nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam: NGƯỜI THẦY BẤT ĐẮC DĨ
Tôi vẫn thường tự nhận mình là một người thầy giáo bất đắc dĩ. Bởi tôi chưa bao giờ nghĩ mình sẽ trở thành thầy giáo. Cuộc đời đưa tôi từ một người lính đến người làm báo, rồi cầm bút viết văn, làm thơ. Sau hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề báo, có một lúc tôi lại đứng trên bục giảng. Gần mười năm, tôi lần lượt giảng dạy ở Trường Cao đẳng Phát thanh – Truyền hình, Nhạc viện Thành phố Hồ Chí Minh và Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội…
Gần mười năm đứng trên bục giảng, tôi càng thấm thía một điều: Người thầy đứng trước học trò nhưng thực ra cũng đang đứng trước một lớp học lớn hơn – lớp học của cuộc đời.
Tôi là thầy giáo bất đắc dĩ, nhưng tôi lại luôn ý thức mình là một người học trò của cuộc đời. Trong hành trang của mình, tôi may mắn có những người thầy khả kính. Có những người thầy nay vẫn còn hiện diện giữa cuộc đời; có những người đã đi xa, về với tổ tiên, nhưng bài học của các thầy vẫn còn ở lại. Tôi biết ơn Giáo sư Hoàng Như Mai, Giáo sư Hoàng Thiệu Khang, Giáo sư, nhà văn Trình Quang Phú, nhà báo Mai Bá Thiện và nhiều người thầy khác đã từng dìu dắt, chỉ bảo tôi trên con đường học tập và làm nghề.
Tôi cũng không thể quên các thầy cô thời trung học, như thầy Trần Thịnh, thầy Vũ Luyện, thầy Thái Hiệp, cô Trần Thị Quyết và những người thầy, người cô thuộc nhiều thế hệ đã gieo vào tâm hồn tôi những hạt giống đầu tiên của tri thức, nhân cách và lòng yêu thương.
Có những bài học nằm trong trang sách. Có những bài học nằm trên bục giảng. Nhưng cũng có những bài học chỉ có thể nhận ra sau nhiều năm tháng sống giữa cuộc đời.
Ngày 19 tháng 11 năm nay, nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam, tôi có dịp gặp lại những học trò cũ của mình tại Khoa Báo chí – Xuất bản, Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội (cơ sở 2 tại TP. HCM).
Các em tổ chức một cuộc gặp thân mật để tri ân các thầy cô đã từng dạy dỗ mình. Những học trò ngày nào nay đã trưởng thành. Khuôn mặt các em vẫn có nét thân quen, nhưng trong ánh mắt, dáng đi, câu chuyện và công việc, tôi đã nhìn thấy một thế hệ khác – một thế hệ đã bước ra khỏi giảng đường để đi vào cuộc đời. Có em trở thành người dẫn chương trình, đứng trước hàng triệu khán giả. Có em làm công tác quản lý báo chí. Có em trở thành những nhân vật được nhiều người biết đến trong lĩnh vực giải trí. Có em không đi theo nghề báo mà bước sang kinh doanh hoặc những ngành nghề khác.
Nhìn các em hôm nay, tôi chợt nhớ những ngày các em còn ngồi trên giảng đường. Khi ấy, chúng tôi trao cho các em những điều mình biết. Còn hôm nay, các em trở lại và trao cho chúng tôi một thứ quý giá hơn: niềm tin rằng những điều mình từng nói, từng dạy, từng gửi gắm đã không rơi vào khoảng không.
Các thầy cô đề nghị tôi, với tư cách là người lớn tuổi nhất trong số các thầy cô có mặt, nói vài lời. Tôi đứng lên. Thực ra, tôi không chuẩn bị cho sự phân công nghĩa tình này. Tôi xúc động nói với các em một điều rất giản dị: Các thầy cô rất tự hào về các em.
Tôi nhớ đến bài học mà mình từng giảng về đạo đức nghề báo. Tôi từng nói với các em rằng: Sau này ra trường, các em có thể làm bất cứ nghề gì. Học nghề nào không nhất thiết cả đời phải làm đúng nghề ấy. Cuộc đời rộng lớn hơn một tấm bằng, một chức danh hay một nghề nghiệp. Điều quan trọng nhất là ở đâu, làm nghề gì, các em cũng phải sống tử tế, làm việc có trách nhiệm, biết cống hiến cho xã hội.
Tôi nhìn những khuôn mặt học trò cũ trước mặt mình và thấy một niềm vui khó diễn tả. Các em đã trưởng thành. Và trong số các em ngồi đây, cũng như nhiều học trò khác của tôi, tôi nhìn thấy điều mà những người làm thầy luôn mong muốn: các em trở thành những con người tử tế. Đó có lẽ là phần thưởng lớn nhất của nghề dạy học.
Người thầy không thể đi cùng học trò suốt cuộc đời. Một ngày nào đó, học trò sẽ rời giảng đường, bước vào một thế giới rộng lớn hơn, với những lựa chọn, những thử thách và cả những va đập mà không một giáo trình nào có thể dạy hết. Nhưng nếu trong hành trang của họ có một chút kiến thức, một chút lòng nhân ái, một chút trách nhiệm và một niềm tin vào những điều tốt đẹp, thì người thầy có thể yên lòng.
Với tôi, niềm vui ấy còn đến từ một điều khác. Có những học trò đã đồng hành với tôi trong những năm tháng hoạt động tại Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ và thương binh Thành phố Hồ Chí Minh. Với tờ báo mới Linh khí Quốc gia, các em cùng tôi lan tỏa những điều tốt đẹp đến cộng đồng, cùng góp một phần nhỏ bé đánh thức trái tim tri ân của mọi người đối với các gia đình liệt sĩ, thương binh và những người đã hy sinh cho đất nước.
Lúc ấy, tôi không còn cảm giác mình đang dạy các em. Chúng tôi cùng nhau làm một việc có ý nghĩa. Và trong công việc ấy, nhiều khi chính các em lại dạy cho tôi những bài học mới về sức trẻ, về sự năng động, về lòng nhiệt thành và cách nhìn cuộc sống của một thế hệ đang bước vào tương lai.
Thế mới biết, quan hệ thầy trò không phải là một con đường chỉ đi một chiều. Ngày trước, thầy truyền cho trò kiến thức. Hôm nay, trò truyền lại cho thầy sức sống.
Tôi đã ở tuổi mà nhiều người gọi là tuổi xế chiều. Nhưng mỗi lần gặp lại học trò, nhìn thấy các em trưởng thành, tôi lại thấy mình trẻ hơn. Các em cho tôi thêm niềm tin. Các em cho tôi thêm sức mạnh. Và các em nhắc tôi nhớ rằng con đường mình đã chọn – con đường cầm bút – dù gian nan, đôi khi cô đơn, vẫn là một con đường đáng để đi.
Ngày Nhà giáo Việt Nam năm nay, tôi không chỉ nhớ về những người thầy của mình. Tôi còn nhớ những lớp học, những bạn học một thời như: Trần Văn Sự, Trần Tiến Dũng, Vũ Tuyết Thanh… và Vũ Viết Vô, Trần Quyết Chiến…
Cả những khuôn mặt học trò, những câu hỏi, những buổi lên lớp và cả những cuộc gặp gỡ sau nhiều năm xa cách.
Tôi biết ơn những người thầy đã dạy tôi làm người trước khi dạy tôi làm nghề. Tôi biết ơn những người thầy đã cho tôi chữ nghĩa, tri thức và niềm tin. Tôi biết ơn những người học trò đã cho tôi thấy rằng những điều mình từng trao đi vẫn có thể tiếp tục nảy mầm trong cuộc đời.
Tôi tự hào về gần mười năm đứng trên bục giảng. Và hơn thế, tôi tự hào vì suốt cuộc đời mình vẫn được làm một người học trò – học từ những người thầy khả kính, học từ đồng đội, học từ bạn bè, học từ những người mình gặp trên đường đời và học từ chính những học trò mà mình từng đứng lớp.
Xin cảm ơn các thầy cô đã dạy dỗ tôi. Xin trân trọng tri ân những người thầy cô
đã đi xa nhưng vẫn để lại trong tôi những bài học không bao giờ cũ. Xin cảm ơn các học trò của tôi.
Xin cảm ơn tất cả!

SG, 20-11-2026
Trần Thế Tuyển
