ĐÊM TRẢNG LỚN
Chúng tôi đến Sư đoàn 5 khi trận mưa lớn vừa dứt. Những giọt nước còn đọng trên vòm lá, long lanh dưới ánh đèn. Trảng Lớn ngày nào, nơi từng in dấu bao gian khó của người lính, nay đã đổi thay đến ngỡ ngàng. Doanh trại khang trang, nền nếp, chính quy, thuộc hàng bậc nhất, nhì của Quân khu và toàn quân.
Nhìn những giọt mưa còn đọng trên lá, tôi nói với Trung tướng Lưu Phước Lượng, người từng làm Bí thư Đảng uỷ Sư đoàn:
– Mưa thế này mà không có điện, phải ở trong những dãy nhà mái tôn thì buồn lắm!
Tôi nói vậy, bởi trong ký ức người lính chúng tôi, những cơn mưa đêm ở chiến trường hay trong những ngày đầu xây dựng đơn vị sau chiến tranh chưa bao giờ chỉ là chuyện thời tiết. Mưa gợi nhớ những mái nhà dột, những nền đất nhão nhoét, những đêm dài thiếu ánh đèn và những phận người lặng lẽ chịu đựng gian khổ.
Như chạm đúng miền ký ức, Trung tướng Lưu Phước Lượng kể lại những năm tháng đầy nhọc nhằn của Sư đoàn. Cuối năm 1989, Sư đoàn 5 rút quân từ Campuchia về nước. Những người lính vừa đi qua một chặng đường chiến đấu dài, trở về đứng trước một nhiệm vụ khác cũng không kém phần gian nan: ổn định tổ chức, xây dựng đơn vị, củng cố kỷ luật, chăm lo đời sống bộ đội.
Khó khăn chồng chất. Cơ sở vật chất thiếu thốn, đời sống bộ đội còn nhiều thiếu hụt. Kỷ luật, nền nếp có lúc chưa nghiêm. Sau những năm tháng chiến đấu, người lính lại bước vào một cuộc chiến khác, âm thầm hơn nhưng đòi hỏi không ít ý chí và nghị lực: vượt qua đói nghèo, khắc phục khó khăn, dựng xây doanh trại, xây dựng đơn vị vững mạnh.
Trảng Lớn ngày ấy và Trảng Lớn hôm nay là hai hình ảnh khác nhau. Nhưng giữa hai thời điểm ấy có một sợi dây bền chặt: phẩm chất người lính Sư đoàn 5.
Hôm nay, Đại tá Kha, Sư đoàn trưởng, gặp tôi với cách xưng hô thân tình: chú – con. Sự gần gũi ấy khiến tôi cảm nhận rõ hơn mối dây liên tục giữa các thế hệ. Người đi trước trở về, người đang đảm nhiệm trọng trách hôm nay đón nhận bằng tình cảm chân thành của những người cùng chung một mái nhà Sư đoàn.
Đại tá Kha nói với tôi:
– Kế tục các thế hệ đi trước, chúng con đang tiếp tục xây dựng Sư đoàn theo đúng yêu cầu, nhiệm vụ cấp trên giao; xứng đáng với sự hy sinh của gần 35.000 liệt sĩ đã ngã xuống vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.
Tôi lặng đi trước lời nói ấy.
Gần 35.000 liệt sĩ – một con số lớn đến mức đôi khi người ta khó hình dung hết ý nghĩa của nó. Nhưng đằng sau con số ấy là những cuộc đời có thật, những người lính có tên tuổi, quê hương, gia đình, những bà mẹ tiễn con đi rồi mỏi mòn chờ đợi, những người vợ trẻ hóa thành góa phụ, những đứa con lớn lên trong khoảng trống không gì bù đắp được.
Có người nằm lại trên những cánh rừng biên giới. Có người gửi tuổi xuân vào đất đỏ miền Đông Nam Bộ. Có người hy sinh trên đất bạn Campuchia. Có người mãi mãi không trở về từ những trận đánh ác liệt trên tuyến biên giới Tây Nam.
Họ đã ngã xuống để đồng đội tiếp tục sống, để đất nước được bình yên, để những doanh trại như Trảng Lớn hôm nay có thể sáng đèn giữa đêm mưa.
Đoàn công tác của Ban Liên lạc truyền thống Sư đoàn 5 lần này có nhiều tướng lĩnh, nhà khoa học, cán bộ đã trưởng thành từ đơn vị: các Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, những người từng đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng như Lưu Phước Lượng, Triệu Xuân Hòa, Lê Thái Bê, Trần Xuân Ninh, Từ Ngọc Lương, Hoàng Văn Minh, Nguyễn Văn Hiệu… Mỗi người một chặng đường công tác, một cương vị, một dấu ấn riêng, nhưng đều có chung một điểm khởi đầu: Sư đoàn 5.
Trở lại Trảng Lớn, họ không chỉ thăm lại nơi từng gắn bó với tuổi trẻ của mình. Họ trở về để gặp đồng đội, nhắc nhớ những người đã khuất, chia sẻ kinh nghiệm, truyền lửa và tiếp thêm cảm hứng cho thế hệ đang tiếp bước.
Sự hiện diện của những người đi trước cũng là một bài học vô giá. Những người từng trải qua chiến tranh, từng nếm đủ gian khổ của đời lính, nay trở về với mái đầu bạc và những câu chuyện không thể kể hết. Họ hiểu rằng truyền thống không chỉ nằm trong những trang lịch sử, những tấm huân chương hay những lễ kỷ niệm. Truyền thống phải được tiếp nối bằng hành động, bằng kỷ luật, trách nhiệm, tình đồng chí và chất lượng hoàn thành nhiệm vụ của mỗi người lính hôm nay.
Một Sư đoàn mạnh không chỉ được đo bằng doanh trại khang trang, vũ khí trang bị tốt hay những hàng quân thẳng tắp trên sân tập. Điều làm nên sức mạnh sâu xa của một đơn vị còn là khả năng gìn giữ ký ức, biết tri ân người đã khuất và biết sống sao cho xứng đáng với những hy sinh của các thế hệ đi trước. Trung tướng PGS TS Trần Xuân Ninh, nguyên Sư đoàn trưởng,
trong câu chuyện giao lưu đã truyền lửa cho thế hệ kế tục.
Đêm xuống dần trên Trảng Lớn. Mưa lại rơi. Ngoài kia là đường biên giới Tây Nam, là những phum sóc trên đất bạn Campuchia, là những địa danh đã trở thành một phần máu thịt trong ký ức người lính Sư đoàn 5: Võ Su,
Đất Đỏ, Lộc Ninh, Long Khốt… Mỗi địa danh gợi lên một trận đánh, một cuộc hành quân, một đồng đội đã nằm xuống hoặc một người may mắn trở về mang theo nỗi nhớ suốt đời.
Tôi đứng lặng nghe mưa.
Trong tiếng mưa đêm, dường như có tiếng chân của những người lính năm xưa trở về. Họ đi qua những lối cũ, qua hàng cây còn đẫm nước, qua những dãy nhà sáng đèn. Họ không nói gì, chỉ lặng lẽ nhìn những đổi thay mà chính sự hy sinh của mình đã góp phần làm nên.
Tôi nghĩ đến những người mẹ ở quê nhà vẫn chờ con trong ký ức. Nghĩ đến những đồng đội không có mặt trong cuộc hội ngộ hôm nay. Nghĩ đến gần 35.000 người đã gửi lại tuổi xuân cho đất nước, để những thế hệ sau được sống, chiến đấu và trưởng thành trong hòa bình.
Đêm Trảng Lớn vì thế không chỉ là một đêm mưa. Đó là đêm của ký ức, của tri ân, của sự gặp gỡ giữa những người đã đi qua chiến tranh với những người đang tiếp tục gìn giữ thành quả hòa bình.
Mưa vẫn rơi trên vòm lá. Ánh điện vẫn sáng trong doanh trại. Và ở nơi phên dậu thiêng liêng của Tổ quốc, những người lính hôm nay vẫn đang tiếp bước cha anh.
Đêm Trảng Lớn thao thức.
Một nỗi thao thức da diết của người còn sống trước những người đã khuất. Một lời nhắc nhở lặng thầm rằng, dù thời gian có trôi đi, dù Trảng Lớn đổi thay đến đâu, món nợ ân tình với đồng đội, với những người đã ngã xuống, vẫn còn nguyên vẹn.
Trảng Lớn, Tây Ninh, đêm 8-10-2026
Đại tá, Nhà báo Trần Thế Tuyển